रेमिट्यान्स र विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा उत्साह, महंगी र घाटाको चिन्ता

नेपाल राष्ट्र बैंकको आर्थिक अनुसन्धान विभागले आर्थिक वर्ष २०८३–०८४ को पहिलो दुई महिना (२०८३ भदौ मसान्तसम्म) को देशको समग्र आर्थिक तथा वित्तीय स्थितिको प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेको छ । प्रतिवेदन अनुसार देशको बाह्य क्षेत्र अर्थात् विदेशी विनिमय सञ्चिति, विप्रेषण (रेमिट्यान्स), चालु खाता र शोधनान्तर स्थिति इतिहासकै अत्यन्त बलियो अवस्थामा पुगेका छन् ।

तथापि, आन्तरिक अर्थतन्त्रतर्फ भने उपभोक्ता मूल्य सूचकाङ्कमा आधारित महँगी (मुद्रास्फीति) मा वृद्धि, सुस्त पुँजीगत खर्च, उच्च व्यापार घाटा र बैंकहरूमा अत्यधिक तरलताका बाबजुद आशातीत कर्जा विस्तार हुन नसक्नु मुख्य चुनौतीका रूपमा देखिएका छन् ।

बाह्य क्षेत्र विश्लेषण : विदेशी मुद्रा सञ्चिति र रेमिट्यान्समा रेकर्ड कायमै

अद्वितीय विदेशी मुद्रा सञ्चिति

बैंकिङ क्षेत्रसँग रहेको कुल विदेशी विनिमय सञ्चितिले नयाँ कीर्तिमान कायम गरेको छ ।

सञ्चिति रकम : २०८३ असार मसान्तमा रु. ३८९७ अर्ब ६७ करोड रहेको कुल विदेशी मुद्रा सञ्चिति ४.३ प्रतिशतले वृद्धि भई २०८३ भदौ मसान्तमा रु. ४०६५ अर्ब ७८ करोड पुगेको छ । अमेरिकी डलरमा यो सञ्चिति ४.६ प्रतिशतले बढेर २६ अर्ब ४८ करोड डलर पुगेको छ ।

सञ्चिति पर्याप्तता : आर्थिक वर्ष २०८३–८४ को दुई महिनाको आयातलाई आधार मान्दा हालको सञ्चितिले २०.९ महिनाको वस्तु आयात र १७.८ महिनाको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न पर्याप्त छ ।

सञ्चितिको संरचना : कुल सञ्चितिमध्ये नेपाल राष्ट्र बैंकमा रु. ३६१० अर्ब ७६ करोड र बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा रु. ४५५ अर्ब १ करोड रहेको छ । कुल सञ्चितिमा भारतीय मुद्राको अंश २१.३ प्रतिशत छ ।

विप्रेषण (रेमिट्यान्स) मा निरन्तर उछाल

वैदेशिक रोजगारीमा गएका नेपालीहरूले पठाउने रकममा आकर्षक वृद्धि देखिएको छ ।

रुपैयाँमा : समीक्षा अवधिमा विप्रेषण आप्रवाह २३.९ प्रतिशतले बढेर रु. ४३६ अर्ब ३६ करोड पुगेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यो ३३.१ प्रतिशतले बढेको थियो । भदौ महिनामा मात्रै रु. २२१ अर्ब ३१ करोड रेमिट्यान्स भित्रिएको छ ।

अमेरिकी डलरमा : डलरमा विप्रेषण आप्रवाह १३.५ प्रतिशतले बढेर २ अर्ब ८५ करोड अमेरिकी डलर पुगेको छ ।

वैदेशिक रोजगारीको स्थिति : दुई महिनामा वैदेशिक रोजगारीका लागि नयाँ अन्तिम श्रम स्वीकृति लिने नेपालीको सङ्ख्या ७८,३२० र पुन: श्रम स्वीकृति लिनेको सङ्ख्या ५२,१६३ रहेको छ ।

शोधनान्तर र चालु खाता उच्च बचतमा

विदेशी मुद्राको आवगमन बलियो हुँदा देशको शोधनान्तर र चालु खाता ठूलो बचतमा रहेका छन् ।

चालु खाता : समीक्षा अवधिमा चालु खाता रु. १६९ अर्ब ४ करोडले बचतमा रहेको छ ।

शोधनान्तर स्थिति : देशमा भित्रिने र बाहिरिने कुल विदेशी मुद्राको अन्तर (शोधनान्तर) रु. १८७ अर्ब ६८ करोड (१ अर्ब २३ करोड अमेरिकी डलर) ले बचतमा रहेको छ ।

उपभोक्ता मुद्रास्फीति (महँगी) : तरकारी, घ्यू–तेल र यातायातले बढाए मूल्यवृद्धि अघिल्लो वर्षको तुलनामा यस वर्षको पहिलो दुई महिनामा महँगीको चाप बढेको छ ।

समग्र मुद्रास्फीति : २०८३ भदौमा वार्षिक विन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ६.३४ प्रतिशत पुगेको छ, जबकि अघिल्लो वर्षको सोही महिनामा यो १.८७ प्रतिशत मात्र थियो ।

खाद्य तथा गैर–खाद्य समूह

खाद्य तथा पेय पदार्थ समूह : ७.५४ प्रतिशतले बढेको छ । (अघिल्लो वर्ष १.३४ प्रतिशतले ऋणात्मक थियो) ।

गैर–खाद्य तथा सेवा समूह : ५.६९ प्रतिशतले बढेको छ ।

बजारमा तीव्र मूल्यवृद्धि भएका उप–समूहहरू

घ्यू तथा तेल : १६.६८ प्रतिशत

फलफूल : १५.९९ प्रतिशत

यातायात : १२.७७ प्रतिशत

चिनी तथा चिनीजन्य पदार्थ : १२.१४ प्रतिशत

मदिराजन्य पेय पदार्थ : ८.८३ प्रतिशत

माछा तथा मासु : ७.३४ प्रतिशत

तरकारी : ७.०७ प्रतिशत

क्षेत्रगत एवं भौगोलिक मुद्रास्फीति

काठमाडौँ उपत्यका : ५.२८ प्रतिशत

तराई क्षेत्र : ६.८९ प्रतिशत

पहाड क्षेत्र : ६.४१ प्रतिशत

हिमाली क्षेत्र : ५.६९ प्रतिशत

प्रदेशगत आधारमा : सबैभन्दा बढी मुद्रास्फीति मधेश प्रदेशमा (७.४८ प्रतिशत) र सबैभन्दा कम सुदूरपश्चिम प्रदेशमा (५.१६ प्रतिशत) दर्ता भएको छ ।

वैदेशिक व्यापार : आयात र निर्यात दुवै बढ्दा व्यापार घाटा ३ खर्ब २४ अर्ब नाघ्यो । समीक्षा अवधिमा नेपालको वैदेशिक व्यापारका दुवै पक्ष (निर्यात र आयात)मा उच्च वृद्धि देखिएको छ ।

वस्तु निर्यात : कुल वस्तु निर्यात ६१.९ प्रतिशतले वृद्धि भई रु. ७६ अर्ब ५९ करोड पुगेको छ । मुख्यतया भटमासको तेल, पोलिष्टर धागो, पाम तेल, जिंक शिट र पार्टिकल बोर्डको निर्यात बढेको छ । भारततर्फ ७०.६ प्रतिशत र चीनतर्फ १३७.६ प्रतिशत ले निर्यात बढेको छ ।

वस्तु आयात : कुल वस्तु आयात ३१.६ प्रतिशतले बढेर रु. ४०१ अर्ब ५२ करोड पुगेको छ । पेट्रोलियम पदार्थ, रासायनिक मल, कच्चा भटमासको तेल, खाने तेल र सवारी साधनको आयात बढेको छ भने सुन, धान चामल र हवाइजहाजका पार्टपुर्जाको आयात घटेको छ ।

व्यापार घाटा : आयातको आकार ठूलो भएकाले दुई महिनामा कुल वस्तु व्यापार घाटा २६.० प्रतिशतले वृद्धि भई रु. ३२४ अर्ब ९३ करोड पुगेको छ ।

निर्यात–आयात अनुपात : निर्यात बढेकाले निर्यात–आयात अनुपात १९.१ प्रतिशत पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्ष १५.५ प्रतिशत थियो ।

मौद्रिक स्थिति, ब्याजदर र बैंकिङ प्रणाली

सस्तो बन्दै कर्जा, ब्याजदरमा व्यापक गिरावट

बैंकिङ प्रणालीमा उच्च तरलता भएका कारण ब्याजदरहरू विगतका वर्षहरूको तुलनामा निकै तल्लो विन्दुमा झरेका छन् ।

वाणिज्य बैंकहरूको आधार दर : अघिल्लो वर्षको भदौमा ५.७२ प्रतिशत रहेको औसत आधार दर २०८३ भदौमा घटेर ४.७० प्रतिशतमा झरेको छ ।

निक्षेप र कर्जाको ब्याजदर

वाणिज्य बैंकहरूको निक्षेपको भारित औसत ब्याजदर ३.११ प्रतिशतमा झरेको छ । वाणिज्य बैंकहरूको कर्जाको भारित औसत ब्याजदर घटेर ६.३८ प्रतिशत कायम भएको छ ।

निक्षेप र कर्जा प्रवाह

निक्षेप संकलन : बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको निक्षेप ०.९ प्रतिशत (रु. ७२ अर्ब ८० करोड) ले बढेर रु. ८३४९ अर्ब ७२ करोड पुगेको छ । निक्षेपमा बचत खाताको अंश बढेर ४८.० प्रतिशत पुगेको छ भने मुद्दती निक्षेपको अंश घटेर ३४.७ प्रतिशतमा झरेको छ ।

कर्जा प्रवाह : निजी क्षेत्रतर्फ प्रवाहित कर्जा १.६ प्रतिशत (रु. ९३ अर्ब ५२ करोड) ले बढेर रु. ५९५० अर्ब ५८ करोड पुगेको छ । औद्योगिक उत्पादन, यातायात, निर्माण र आयात कर्जामा वृद्धि भए पनि कृषि क्षेत्रको कर्जा २.२ प्रतिशतले घटेको छ ।

तरलता व्यवस्थापन

बैंकिङ प्रणालीमा रहेको अत्यधिक तरलता नियन्त्रण गर्न नेपाल राष्ट्र बैंकले समीक्षा अवधिमा निक्षेप सङ्कलन बोलकबोल र स्थायी निक्षेप सुविधामार्फत कुल रु. ३७६४ अर्ब ५० करोड तरलता प्रशोचन (खींचेको) गरेको छ ।

सरकारी वित्त, पुँजी बजार र विद्युतीय भुक्तानी

सरकारी वित्त स्थिति

सरकारी खर्च : दुई महिनामा नेपाल सरकारको कुल खर्च रु. १९९ अर्ब ८४ करोड भएको छ । यसमध्ये चालु खर्च रु. १२२ अर्ब ४ करोड र वित्तीय व्यवस्था खर्च रु. ७० अर्ब १४ करोड हुँदा पुँजीगत (विकास) खर्च रु.७ अर्ब ६६ करोड मात्र हुन सकेको छ ।

राजस्व परिचालन : सरकारले कुल रु. १८३ अर्ब २१ करोड राजस्व सङ्कलन गरेको छ । कुल राजस्वमा अप्रत्यक्ष करको योगदान ७५.३ प्रतिशत र प्रत्यक्ष करको योगदान १८.२ प्रतिशत रहेको छ ।

पुँजी बजार (नेप्से)

२०८२ भदौमा २६७२.२५ विन्दुमा रहेको नेप्से सूचकाङ्क २०८३ भदौ मसान्तमा सामान्य घटेर २६१२.४३ विन्दुमा कायम भएको छ । धितोपत्र बजार पुँजीकरण रु. ४४९६ अर्ब ७२ करोड पुगेको छ, जुन कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको ६८.१३ प्रतिशत बराबर हो ।

विद्युतीय भुक्तानीमा ठूलो क्रान्ति

नेपालमा डिजिटल बैंकिङ र क्यूआर भुक्तानीको प्रयोग तीव्र रूपमा बढेको छ । भदौ महिनामा मात्रै,

मोबाइल बैंकिङ : ८ करोड ११ लाख ९४ हजार कारोबारमार्फत रु. ६१४ अर्ब ६७ करोड

क्यूआर कोड : ७ करोड ५५ लाख ८१ हजार कारोबारमार्फत रु. १६७ अर्ब ९३ करोड

डेबिट कार्ड : १ करोड ८० हजार कारोबारमार्फत रु. ७४ अर्ब ७८ करोड को कारोबार सम्पन्न भएको छ ।

मुख्य आर्थिक परिसूचकहरूको तुलनात्मक तालिका

आर्थिक विश्लेषण

आर्थिक वर्ष २०८३–०८४ को सुरुआती दुई महिनाको तथ्याङ्कले नेपालको बाह्य अर्थतन्त्र निकै सुदृढ र सुरक्षित बनेको स्पष्ट पार्छ । विदेशी मुद्राको पर्याप्त सञ्चितिले गर्दा देश आयात र भुक्तानी सङ्कटबाट पूर्णत: सुरक्षित अवस्थामा छ ।

तथापि, बजारमा खाद्य वस्तु र सेवामा बढेको महँगी, व्यापार घाटामा भएको वृद्धि र सरकारको विकास खर्च (पुँजीगत खर्च) को सुस्त गतिले आन्तरिक उत्पादन र पूर्वाधार विकासमा असर पुर्याइरहेको छ ।

ब्याजदर ऐतिहासिक रूपमा सस्तो हुँदा पनि निजी क्षेत्रमा कर्जाको माग अपेक्षाकृत तीव्र हुन नसक्नुले घरेलु उद्योग तथा लगानीकर्तामा अझै पूर्ण विश्वास जागृत हुन नसकेको सङ्केत गर्छ । आगामी दिनमा विकास खर्चलाई तीव्रता दिँदै आन्तरिक उत्पादन बढाउन सके मात्र बाह्य क्षेत्रको यो सन्तुलनले दिगो आर्थिक समृद्धिको रूप लिन सक्ने देखिन्छ ।