अहिले माहौल दसैँको छ । दसैँ अर्थात्, परिवार, आफन्त र साथीभाइसँग भेटघाट गर्ने र रमाइलो गर्ने समय यही हो । दसैँको खानाको कुरा गर्दा कोहिकसैलाई बाहेक मासुका परिकार छुट्ने कुरै भएन । खसी, बोका, कुखुरा, माछा वा अन्य मासुका विभिन्न परिकार दसैँको खानामा समावेश हुन्छन् । तर कतिलाई त्यही मासुले स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउन सक्छ । वास्तवमा समस्या मासु खानुमा नभई कति, कसरी र केसँग खाइन्छ भन्नेमा हो ।
दसैँमा सामान्य दिनभन्दा धेरै पटक र धेरै मात्रामा मासु खाने, त्यसमा पनि बोसोयुक्त तथा तारेका–भुटेका परिकार खाने र सँगसँगै मदिरा सेवन गर्ने बानीले अपच, अम्लपित्त अर्थात् ग्यास्ट्रिक, पेट फुल्ने वा असहज हुने समस्या बढाउन सक्छ । स्वास्थ्यका हिसाबले एउटा कुरा बुझौँ–मासु आफैँ ‘नपच्ने’ खाना होइन । हाम्रो शरीरमा खाना पचाउने काम पेट, सानो आन्द्रा, अग्न्याशय, कलेजो र पित्तथैलीलगायत विभिन्न अंगले मिलेर गर्छन् । प्रोटिनको पाचन मुख्यत: पेट र सानो आन्द्रामा हुन्छ ।
कलेजोले पित्त बनाउँछ र पित्तले विशेषगरी बोसो पाचनमा सहयोग गर्छ । मासुमा रहेको प्रोटिन र बोसो पाचनका लागि विभिन्न पाचन अंगले काम गर्छन् । धेरै मात्रामा बोसोयुक्त मासु, तारेका परिकार र मसला धेरै भएको खाना खाँदा केही व्यक्तिमा अपच वा एसिडिटीका लक्षण बढ्न सक्छन् । बोसोयुक्त तथा मसलेदार खाना र मदिराले अपचलाई बढाउन सक्ने बताइएको छ । त्यसैले दसैँमा एकैपटक धेरै मासु खानुभन्दा सानो परिमाणमा, बिस्तारै र सन्तुलित रूपमा खानु राम्रो हुन्छ ।
अर्को महत्वपूर्ण कुरा हो, मासुसँग के खाने ? मासु मात्र धेरै खानेभन्दा सागसब्जी, फलफूल, दाल, गेडागुडी तथा अन्य फाइबरयुक्त खानेकुरा पनि भोजनमा समावेश गर्नु राम्रो हुन्छ । स्वस्थ आहारमा विभिन्न प्रकारका तरकारी, फलफूल, दाल, गेडागुडी, सम्पूर्ण अन्न र स्वस्थ प्रोटिन स्रोत समावेश गर्न विश्व स्वास्थ्य संगठनले जोड दिएको छ । मासु पकाउने तरिकाले पनि फरक पार्छ । धेरै तेलमा तार्ने, फ्राइ गर्ने वा अत्यधिक बोसो प्रयोग गर्नेभन्दा उसिन्ने, झोल बनाएर पकाउने वा कम तेलमा पकाउने तरिका रोज्नु राम्रो हुन्छ ।
विश्व स्वास्थ्य संगठनले पनि बोसोको मात्रा घटाउन फ्राइ गर्नुको सट्टा उसिन्ने वा बाफमा पकाउने तरिका अपनाउन सुझाव दिएको छ । तर यहाँ अर्को सावधानी पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ, मासु राम्रोसँग पाकेको हुनुपर्छ । बाहिरबाट मासु पाकेजस्तो देखिँदैमा भित्र पनि सुरक्षित रूपमा पाकेको हुन्छ भन्ने हुँदैन । विशेषगरी ग्रिल वा पोलेको मासु बाहिर छिट्टै खैरो भए पनि भित्र पर्याप्त तापक्रम नपुगेको हुन सक्छ । अधपकाएको मासुमा हानिकारक जीवाण्ॉ बाँकी रहन सक्छन् र खाद्यजन्य रोगको जोखिम बढ्न सक्छ ।
त्यसैले मासु पकाउँदा भित्रसम्म राम्रोसँग पाक्ने गरी पकाउनुहोस् । दसैँमा मासु खाँदा स्वादसँगै त्यसको मात्रा, पकाउने तरिका र खानासँगको सन्तुलनमा ध्यान दिनु आवश्यक छ । एकैपटक धेरै मासु खानुको सट्टा थोरै–थोरै खाने, बोसो कम भएको मासु रोज्ने, धेरै तेलमा तारेका परिकार कम गर्ने र सागसब्जी तथा फाइबरयुक्त खानेकुरा पनि पर्याप्त समावेश गर्ने बानीले पाचन प्रणालीमा पर्ने भार कम गर्न सहयोग गर्छ ।
साथै, पेय पदार्थ सेवन गर्ने भए त्यसको मात्रा पनि नियन्त्रण गर्नु उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ । दसैँ भनेको स्वादका लागि मात्रै नभई परिवार र आफन्तसँग स्वस्थ भएर खुसी साट्ने पर्व पनि हो । त्यसैले यसपटक दसैँमा जिब्रोको स्वादसँगै शरीरको आवश्यकतालाई पनि बुझौँ– मासु खाऔँ, तर मात्रा मिलाएर; रमाइलो गरौँ, तर स्वास्थ्यलाई बेवास्ता नगरौँ । किनकि दसैँको वास्तविक खुसी स्वादिष्ठ खानामा मात्र होइन, स्वस्थ शरीरका साथ आफ्ना प्रियजनसँग रमाउन सक्नुमा छ ।
