राष्ट्रनिर्माता पृथ्वी नारायण शाहद्वारा प्रतिपादित पृथ्वीपथ केवल ऐतिहासिक नारा वा विगतको नीति मात्र होइन, आजको बदलिँदो विश्व परिवेशमा पनि नेपालको भूराजनीतिक स्थायित्व, आर्थिक आत्मनिर्भरता, दिगो विकास र राष्ट्रिय एकताको मार्गदर्शक सिद्धान्त हो । उहाँले नेपालको भौगोलिक अवस्थिति, सांस्कृतिक विविधता र राजनीतिक संवेदनशीलतालाई गहिरो रूपमा बुझ्दै अघि सारेका विचारहरू आज झनै सान्दर्भिक बन्दै गएको देखिन्छ । भूराजनीतिक दृष्टिले नेपाल दुई उदाउँदा शक्तिशाली मित्रराष्ट्र भारत र चीनबीच अवस्थित छ ।
पृथ्वी नारायण शाहले नेपाललाई ‘दुई ढुंगाबीचको तरुल’को संज्ञा दिँदै सन्तुलित, र स्वाभिमानी कूटनीति अपनाउनुपर्ने चेतावनी दिनुभएको कुरा हामी माझ अवगत छ । आज विश्वमा शक्ति सन्तुलनका परिवर्तनहरू भइरहेका बेला, ठूला राष्ट्रहरूको रणनीतिक प्रतिस्पर्धा बढिरहेको समय र दक्षिण एसिया साथै एसियामा भूराजनीतिक चासो तीव्र हुदै गइरहेको अवस्थामा, कुनै एक पक्षमा अत्यधिक निर्भर नभई राष्ट्रिय हित केन्द्रमा राख्ने सन्तुलित विदेश नीति नै नेपालको आन्तरिक सुरक्षाको दृष्टि र स्थायित्वको आधार हो ।
पृथ्वीपथले सुझाएको यही मूलमन्त्रको कूटनीति आजको डरलाग्दो वातावरणमा आवश्यक देखिन्छ । आर्थिक दृष्टिले हेर्दा पृथ्वीपथको मूल आत्मा आत्मनिर्भरता र स्वदेशी उत्पादनको प्रवद्र्धनमा निहित छ । कृषि, वन, जलस्रोत, पर्यटन र खनिजजस्ता प्राकृतिक साधनहरूको विवेकपूर्ण उपयोग गरी राष्ट्रिय अर्थतन्त्र बलियो बनाउने उहाँको सोच आज हामीले गरेको बहससँग प्रत्यक्ष रूपमा मेल खान्छ । आयातमुखी अर्थतन्त्र, बेरोजगारी र वैदेशिक निर्भरता बढ्दो अवस्थामा स्वदेशी उद्योग, कृषिमा आधुनिकीकरण, ऊर्जा उत्पादन र सीपमूलक जनशक्ति विकासमा जोड दिनु नै आर्थिक स्वाधीनताको मार्ग हो ।
पृथ्वीपथले सिकाएको आत्मनिर्भरता बिना राजनीतिक स्वाधीनता पनि दीगो रहन सक्दैन भन्ने यथार्थ आजको अर्थतन्त्रले स्पष्ट देखाइरहेको छ । विकासको सन्दर्भमा, पृथ्वीपथले केवल भौतिक पूर्वाधारको निर्माण मात्र होइन, समग्र र समावेशी विकासको अवधारणालाई जोड दिन्छ । हिमाल, पहाड र मधेशलाई एउटै आर्थिक र प्रशासनिक संरचनामा जोडेर सन्तुलित विकास गर्ने सोचले क्षेत्रीय असमानता घटाउने आधार तयार गर्छ । सडक, जलविद्युत्, सिँचाइ, शिक्षा र स्वास्थ्यजस्ता आधारभूत क्षेत्रमा आत्मनिर्भर र दीगो लगानी, साथै वातावरणीय सन्तुलनको संरक्षण, आजको विकास रणनीतिको अनिवार्य अङ्ग हो ।
प्राकृतिक स्रोतको दोहन होइन, संरक्षण र सदुपयोग नै दीर्घकालीन समृद्धिको मूल आधार हो भन्ने सन्देश पनि पृथ्वीपथमा निहित छ । राष्ट्रिय एकताको सवालमा पृथ्वीपथको महत्व झनै गहिरो छ। विविध भाषा, जाति, संस्कृति र भौगोलिक पहिचानबीच पनि सबैलाई एउटै राष्ट्रिय भावनामा बाँध्ने सोच नै नेपालको ऐतिहासिक शक्ति हो । संघीय संरचनामा गइसकेको वर्तमान नेपालमा राजनीतिक प्रतिस्पर्धा, क्षेत्रीय आकांक्षा र पहिचानका मुद्दाबीच पनि राष्ट्रिय एकता, सहकार्य र साझा भविष्यप्रतिको प्रतिबद्धता कमजोर हुन नदिनु अत्यन्त आवश्यक छ । पृथ्वीपथले सिकाएको एकता नै शक्ति हो भन्ने मूल मन्त्र आज पनि राज्य सञ्चालन र सामाजिक सहअस्तित्वको आधार बन्नुपर्छ ।
सांस्कृतिक पहिचान र राष्ट्रिय एकताको संरक्षण पनि पृथ्वीपथको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो । विविध भाषा, जाति, संस्कृति र भौगोलिक विशेषताबीच पनि सबैलाई एउटै राष्ट्रको भावनामा बाँध्ने सोच नै नेपालको बलियो आधार हो । संघीय संरचनामा गएको वर्तमान नेपालमा पनि एकता र सहकार्यको भावना कमजोर नपरोस् भन्ने चेतना पृथ्वीपथबाट प्राप्त हुन्छ । पृथ्वीपथ इतिहासको पानामा सीमित दर्शन होइन, भूराजनीतिक सन्तुलन, आर्थिक आत्मनिर्भरता, दिगो विकास र सुदृढ राष्ट्रिय एकताको समन्वित दृष्टिकोण हो ।
बदलिँदो विश्व परिवेशमा राष्ट्रिय स्वाभिमान जोगाउँदै, आफ्नै स्रोत र क्षमतामा आधारित समृद्धि निर्माण गर्दै, सबै नेपालीलाई एउटै राष्ट्रको सूत्रमा बाँध्ने मार्ग नै पृथ्वीपथको सार हो । त्यसैले पृथ्वीपथ आजको नेपालको मात्र होइन, भोलिको समृद्ध र स्वाधीन नेपालको पनि अनिवार्य मार्गदर्शन हो । यसरी हेर्दा, पृथ्वीपथ केवल अतीतको नीति होइन, वर्तमानको आवश्यकता र भविष्यको मार्गदर्शन हो । राष्ट्रिय एकता, स्वाभिमान, आत्मनिर्भरता र सन्तुलित कूटनीतिलाई व्यवहारमा उतार्न सके मात्र समृद्ध, स्वाधीन र शक्तिशाली नेपाल निर्माणको सपना साकार हुन सक्छ । त्यसैले पृथ्वीपथ आजको नेपालको अपरिहार्य आवश्यकता हो भन्ने निष्कर्षमा पुग्न सकिन्छ ।
