सत्यपाटी
करिब ६ दशक लामो राजनीतिक यात्रामा शेरबहादुर देउवा नेपाली राजनीतिका सबैभन्दा प्रभावशाली र विवादास्पद पात्रमध्ये एक बने । सुदूरपश्चिमको डडेलधुराबाट विद्यार्थी राजनीतिबाट उदाएका देउवा पाँच पटक प्रधानमन्त्रीसम्म पुगे पनि समयसँगै उनीमाथि उठेका प्रश्नहरू, सत्ता–केन्द्रित राजनीति र आन्तरिक विवादहरूले उनको छविलाई क्रमशः कमजोर बनाउँदै लगेको देखिन्छ ।
देउवाको राजनीतिक उकालो यात्रामा संघर्ष, जेल जीवन, लोकतान्त्रिक आन्दोलन र संगठन विस्तार मुख्य आधार बने । तर सत्ता नजिकिँदै जाँदा उनीमाथि सिद्धान्तभन्दा बढी शक्ति–समीकरण र सत्ताको खेलमा केन्द्रित भएको आरोप बढ्दै गयो । कांग्रेसभित्रकै नेताहरूका अनुसार देउवा समयसँगै ‘सत्ता नै राजनीति’ भन्ने सोचमा झन् केन्द्रित हुँदै गए, जसले पार्टीभित्र विभाजन र अविश्वास बढायो ।
२०५० पछिको विवाहपछि देउवाको व्यक्तिगत र राजनीतिक शैलीमा परिवर्तन आएको चर्चा लामो समयदेखि चल्दै आएको छ । सत्ता अभ्याससँगै उनीमाथि प्रभाव समूह, आसेपासे राजनीति र आर्थिक स्वार्थसँग जोडिएका प्रश्नहरू पनि उठ्दै गए । यद्यपि उनले सामाजिक न्याय, भूमि सुधार, भ्याट प्रणाली र पछाडि परेका समुदायका लागि ल्याइएका नीतिहरूलाई आफ्नो सकारात्मक उपलब्धि भन्दै आएका छन् ।
तर पछिल्ला वर्षहरूमा देउवा दम्पतीविरुद्ध भ्रष्टाचार र सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी अनुसन्धान सुरु हुनु र पक्राउ पुर्जी जारी हुनु उनको राजनीतिक जीवनको सबैभन्दा गम्भीर मोड मानिएको छ । अहिले उनी विदेशमा रहेका बेला उनीमाथि राज्य संयन्त्रको अनुसन्धान अघि बढिरहेको छ, जसले उनको भविष्यको राजनीतिक भूमिकामाथि प्रश्न उठाएको छ ।
देउवाको यात्रा केवल व्यक्तिगत उदय–पतन मात्र नभई नेपाली लोकतन्त्रको शक्ति–संरचना, सत्ता–संस्कृति र राजनीतिक गठबन्धनहरूको जटिल इतिहास पनि हो । एक समय सत्ता केन्द्रमा रहेका देउवा अहिले राजनीतिक किनारातर्फ धकेलिँदै गएको संकेतहरू तीव्र बनेका छन् ।
