अभिमान र घमण्डले मानिसलाई ठूलो बनाउँदैन, बरु उसले आफैंको सम्मान गुमाउँछ । पद, शक्ति, हैसियत र अधिकार पाउनु गौरवको कुरा हो, तर त्यसको दुरुपयोग गर्नु लाजको विषय हो । जसले अरूलाई हेप्छ, तुच्छ ठान्छ, अपमान गर्छ, ऊ वास्तवमा आफ्नो नैतिक स्तर झार्दै हुन्छ ।
संस्कृतमा स्पष्ट भनिएको छ, ‘अभिमानः पतनस्य कारणम् ।’ अर्थात्, अभिमान पतनको कारण हो । घमण्डले कहिल्यै उचाइ दिँदैन, घमण्डले सधैं गिराउँछ ।
चाणक्य नीतिमा भनिएको छ, ‘न अभिमानः शोभते विद्वान् ।’ अर्थात्, विद्वान् मानिसलाई अभिमान सुहाउँदैन । साँचो विद्वान्, साँचो नेता, साँचो ठूलो मान्छे त्यो हो जो नम्र हुन्छ, शान्त हुन्छ, सबैलाई बराबरी नजरले हेर्छ ।
अंग्रेजीमा पनि सुन्दर भनाइ छ,’Humility is not thinking less of yourself, but thinking of yourself less.’ – C.S. Lewis अर्थात्, नम्रता भनेको आफूलाई सानो ठान्नु होइन, आफूलाई कम सम्झनु हो । जो सधैं ‘म’ मात्र देख्छ, उसले ‘हामी’ कहिल्यै देख्दैन ।
‘दया, माया र आदरभाव’ यी नै असल संस्कारी व्यक्तिको पहिचान हुन् । दयाले मन ठूलो बनाउँछ, मायाले सम्बन्ध बलियो बनाउँछ, आदरले समाज सुन्दर बनाउँछ ।
हाम्रो शास्त्रले भन्छ, ‘मानव धर्मः परमो धर्मः ।’ अर्थात्, मानवता नै सबैभन्दा ठूलो धर्म हो । मानव धर्म भनेको कसैलाई तुच्छ नठान्नु, कसैलाई नहेप्नु, कसैको आत्मसम्मान नचोट्याउनु हो ।
कसैलाई तुच्छ तुल्याउनु, अपमान गर्नु, होच्याउनु, यो ठूलो बुद्धिमानी होइन, यो ठूलो कुबुद्धीको प्रतीक हो । किनकि साँचो ठूलो मान्छे त्यो हो, जसले अरूलाई ठूलो बनाउँछ ।
अर्को अंग्रेजी भनाइ पनि सम्झन लायक छ,’People may forget what you said, but they will never forget how you made them feel.’ – Maya Angelou अर्थात्, मानिसहरूले तिम्रो शब्द बिर्सन सक्छन्, तर तिमीले दिएको पीडा वा सम्मान कहिल्यै बिर्सँदैनन् ।
हामीले पाएको पद सेवा गर्नका लागि हो, अहंकार देखाउनका लागि होइन । हामीले पाएको शक्ति जोगाउनका लागि हो, तोड्नका लागि होइन । हामीले पाएको हैसियत उचाल्नका लागि हो, कुचल्नका लागि होइन ।
तसर्थ,
अभिमान होइन – विनम्रता रोजौँ ।
घमण्ड होइन – गरिमा बचाऔँ ।
घृणा होइन – दया फैलाऔँ ।
हेपाइ होइन – आदर गरौँ ।
किनकि दया, माया र आदरभाव नै असल संस्कारको साँचो पहिचान हो । र अरूलाई तुच्छ ठान्ने होइन, सम्मान गर्ने मान्छे नै वास्तवमा ठूलो हो ।
