सबैभन्दा राम्रो फल ‘गोलभेँडा’, तर कस्ता मानिसले खानुहुँदैन ?

गोलभेँडा (टमाटर) संसारको सबैभन्दा राम्रो फल हो । यो हामीले भनेको होइन, अमेरिकी स्वास्थ्य एजेन्सी ‘सेन्टर्स फर डिजिज कन्ट्रोल एण्ड प्रिभेन्सन’ (सीडीसी) का पोषण विज्ञहरूले बताएका हुन् । यसका लागि उनीहरूले पोषक तत्त्वले भरिपूर्ण संसारका ४१ वटा फलफूल र तरकारीहरू छनोट गरेका थिए ।

यो अध्ययनमा गोलभेँडाको न्युट्रिएन्ट डेन्सिटी (पोषण घनत्व) २०.३७ रहेको पाइयो । यो सूचीमा रहेका सबै फलफूल र तरकारीमध्ये सबैभन्दा बढी थियो । गोलभेँडामा लाइकोपीन जस्तो शक्तिशाली एन्टिअक्सिडेन्ट हुन्छ, जसले मुटुलाई स्वस्थ राख्छ र शरीरमा अक्सिडेटिभ स्ट्रेस कम गर्छ ।

यो भिटामिन सी, भिटामिन के र पोटासियम जस्ता भिटामिन तथा मिनरल्सले भरिपूर्ण हुन्छ । तपाईंको मनमा प्रश्न उठ्न सक्छ, गोलभेँडा कसरी फल हो ? वास्तवमा वैज्ञानिक रूपमा गोलभेँडा फल नै हो, किनकि यो फूलबाट विकसित हुन्छ र यसको भित्र बीउ हुन्छन् ।

यद्यपि, खानपान र पकाउने शैलीमा यसलाई तरकारीको रूपमा प्रयोग गरिन्छ । त्यसैले आम मानिसहरू यसलाई तरकारी मान्छन् । आज हामी गोलभेँडाको बारेमा कुरा गर्नेछौं । साथै जान्नेछौँ, यसमा कुन–कुन भिटामिन र मिनरल्स हुन्छन् ? गोलभेँडाका स्वास्थ्य फाइदाहरू के के हुन् ? कस्ता मानिसले गोलभेँडा खानुहुँदैन ?

गोलभेँडाको पोषण मान

गोलभेँडा कम क्यालोरी र उच्च पानीको मात्रा भएको खाना हो । त्यसैले यसलाई स्वस्थ आहारको महत्त्वपूर्ण हिस्सा मानिन्छ । १०० ग्राम गोलभेँडामा लगभग १८–२० क्यालोरी हुन्छ । यसमा कार्बोहाइड्रेट कम हुन्छ भने फाइबर प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ । यसमा बोसो (फ्याट) लगभग नगन्य हुन्छ । गोलभेँडा धेरै आवश्यक भिटामिन र मिनरल्सको राम्रो स्रोत हो । यसमा भिटामिन सी प्रशस्त मात्रामा हुन्छ, जसले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता (इम्युनिटी) बलियो बनाउन र शरीरमा आइरन सोस्न मद्दत गर्छ । भिटामिन ए आँखा र छालाको स्वास्थ्यका लागि आवश्यक छ ।

गोलभेँडा खानुका फाइदाहरू

गोलभेँडा खाँदा धेरै प्रकारका स्वास्थ्य लाभहरू हुन्छन्

• गोलभेँडामा पाइने फाइबरले पाचन सुधार गर्न मद्दत गर्छ र कब्जियतको समस्या कम गर्छ ।
• भिटामिन सी र एन्टिअक्सिडेन्टले इम्युन सिस्टम बलियो बनाउँछन् ।
• पोटासियमले रक्तचाप नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छ ।
• गोलभेँडाको नियमित सेवन मुटुको स्वास्थ्यका लागि फाइदाजनक छ र यसले शरीरको सुन्निने समस्या कम गर्न सक्छ ।
• यसमा पानीको मात्रा बढी हुने भएकाले शरीरलाई हाइड्रेटेड राख्न मद्दत गर्छ ।
• यो तौल नियन्त्रण गर्न र छालाको स्वास्थ्यका लागि पनि फाइदाजनक मानिन्छ ।

गोलभेँडामा पाइने एन्टिअक्सिडेन्टका फाइदा

• गोलभेँडामा लाइकोपीन, बिटा–क्यारोटीन र भिटामिन सी जस्ता शक्तिशाली एन्टिअक्सिडेन्ट हुन्छन् ।
• यिनले शरीरमा कोषिकाहरूलाई नोक्सान पुर्‍याउने फ्री र्‍याडिकल्सलाई निष्प्रभावी बनाउँछन् ।
• यसले शरीर सुन्निने समस्या कम हुन्छ र मुटु रोगको जोखिम घट्छ ।
• लाइकोपीनले केही प्रकारका क्यान्सरको खतरा कम गर्न पनि मद्दत गर्न सक्छ ।
• यी एन्टिअक्सिडेन्टले छालालाई समय अगावै बुढो हुनबाट बचाउँछन् र इम्युनिटी बलियो बनाउँछन् ।
• के गोलभेँडा मुटुका बिरामीका लागि पनि फाइदाजनक छ ?
• हो, गोलभेँडा मुटुका बिरामीका लागि फाइदाजनक मानिन्छ ।
• यसमा पाइने पोटासियमले रक्तचाप नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छ, जसले मुटुमा पर्ने दबाब कम हुन्छ ।
• लाइकोपीनले खराब कोलेस्ट्रोल (एलडीएल) कम गर्न र धमनीहरू सुन्निने घटाउन सहयोग गर्न सक्छ ।
• गोलभेँडाको फाइबरले मुटुको स्वास्थ्यलाई सहयोग गर्छ ।
• के मधुमेहका बिरामीले गोलभेँडा खानु सुरक्षित छ ?
• मधुमेहका बिरामीका लागि गोलभेँडा खानु सामान्यतया सुरक्षित मानिन्छ ।
• गोलभेँडामा क्यालोरी र प्राकृतिक चिनी कम हुन्छ ।
• यसको ग्लाइसेमिक इन्डेक्स कम हुन्छ, अर्थात् यसले रगतमा सुगरको मात्रा ह्वात्तै बढाउँदैन ।
• गोलभेँडामा रहेको फाइबरले सुगर सोस्ने प्रक्रियालाई ढिलो बनाउँछ, जसले रगतमा ग्लुकोजको स्तर नियन्त्रणमा रहन्छ ।
• यसका एन्टिअक्सिडेन्टले मधुमेहसँग सम्बन्धित इन्फ्लेमेसन र जटिलताहरू कम गर्न मद्दत गर्न सक्छन् ।

के गर्भावस्थामा गोलभेँडा खानु सुरक्षित छ ?

• गर्भावस्थामा गोलभेँडा खानु सुरक्षित र फाइदाजनक मानिन्छ ।
• यसमा पाइने फोलेटले भ्रूणको मस्तिष्क र मेरुदण्डको विकासमा मद्दत गर्छ ।
• भिटामिन सीले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ र आइरन सोस्न मद्दत गर्छ, जसले रक्तअल्पता (एनिमिया) को खतरा कम हुन्छ ।
• गोलभेँडामा पानीको मात्रा बढी हुनाले शरीरलाई हाइड्रेटेड राख्न मद्दत गर्छ ।
• धेरै मात्रामा वा खाली पेटमा गोलभेँडा खाँदा केही महिलाहरूमा एसिडिटी हुन सक्छ । त्यसैले सन्तुलित मात्रामा मात्र खानुपर्छ ।

दिनहुँ कति गोलभेँडा खाने ?

धेरैजसो मानिसका लागि दिनहुँ गोलभेँडा खानु सुरक्षित छ, तर यसको मात्रा सन्तुलित हुनुपर्छ । दिनमा १ देखि २ वटा मध्यम आकारका गोलभेँडा वा एक कचौरा गोलभेँडाको सलाद खानु सुरक्षित मानिन्छ । यसबाट शरीरलाई भिटामिन, मिनरल्स र एन्टिअक्सिडेन्ट प्राप्त हुन्छ । धेरै गोलभेँडा खाँदा केही मानिसमा एसिडिटी, ग्यास वा पेट पोल्ने समस्या हुन सक्छ । त्यसैले यसलाई दिनहुँको खानामा समावेश गर्नुहोस्, तर अत्यधिक खानु हुँदैन ।

के गोलभेँडालाई पकाएर र काँचै खानुको फाइदा एउटै हुन्छ ?

गोलभेँडालाई पकाएर वा नपकाई, दुवै तरिकाले खानु स्वास्थ्यका लागि फाइदाजनक छ, तर यिनका पोषण लाभहरू अलिकति फरक हुन्छन् । गोलभेँडा काँचै खाँदा भिटामिन सी बढी मात्रामा पाइन्छ, जुन इम्युनिटीका लागि आवश्यक छ । गोलभेँडालाई पकाउँदा लाइकोपीन बढी सक्रिय हुन्छ, जसले मुटु र क्यान्सर रोकथाममा मद्दत गर्छ । खाना वा सलादमा कहिले पकाएर त कहिले काँचै समावेश गर्नु राम्रो मानिन्छ, ताकि दुवै प्रकारका पोषक तत्त्वहरूको फाइदा लिन सकियोस् ।

गोलभेँडाको जुस वा सुप पिउनु कति फाइदाजनक छ ?

गोलभेँडाको जुस र सुप पचाउन सजिलो हुन्छ र शरीरलाई एन्टिअक्सिडेन्ट पनि दिन्छ । सुप वा हल्का पकाएको जुसले लाइकोपीन सोस्ने क्षमता बढाउँछ । यसले शरीरमा पानीको कमी हुन दिँदैन र भोक नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छ । यद्यपि, बजारमा पाइने गोलभेँडाको जुसमा नुन बढी हुन सक्छ, जुन मुटु र रक्तचापका लागि हानिकारक हुन्छ । त्यसैले घरमै कम नुन, चिनी वा क्रिम नराखी बनाइएको सुप वा जुस बढी फाइदाजनक हुन्छ ।

छाला र कपालको स्वास्थ्यका लागि गोलभेँडा कसरी फाइदाजनक छ ?

• गोलभेँडा छाला र कपालको स्वास्थ्यका लागि पनि फाइदाजनक छ ।
• यसमा पाइने भिटामिन सीले कोलेजन बनाउन मद्दत गर्छ, जसले छालामा कसिलोपन र चमक ल्याउँछ ।
• लाइकोपीनले छालालाई घामको हानिकारक किरणहरूबाट हुने नोक्सानबाट बचाउन मद्दत गर्न सक्छ ।
• गोलभेँडाका एन्टिअक्सिडेन्टले बुढ्यौली प्रक्रियालाई ढिलो बनाउँछन् ।
• कपालका लागि यसले टाउकोको छालाको स्वास्थ्य सुधार गर्छ र कपालको जरालाई पोषण दिन्छ ।

के गोलभेँडाले तौल घटाउन मद्दत गर्छ ?

गोलभेँडा तौल घटाउन सहयोगी मानिन्छ किनकि यो कम क्यालोरी र उच्च पानीको मात्रा भएको खाना हो । गोलभेँडा खाँदा पेट भरिएको महसुस हुन्छ, जसले बारम्बार खाने इच्छा कम गराउँछ । यसमा पाइने फाइबरले पाचन सुधार गर्छ र मेटाबोलिजमलाई सहयोग गर्छ । गोलभेँडामा फ्याट र चिनी धेरै कम हुन्छ, त्यसैले यो तौल घटाउने डाइटको लागि राम्रो विकल्प हो ।

के गोलभेँडाले एसिडिटी वा ग्यास बढाउन सक्छ ?

गोलभेँडा प्राकृतिक रूपमै अम्लीय हुन्छ, त्यसैले केही मानिसहरूमा यसले एसिडिटी वा पेट पोल्ने समस्या बढाउन सक्छ । जुन मानिसहरूलाई पहिले देखि नै ग्यास वा ‘ग्यास्ट्रो–इसोफेगल रिफ्लक्स डिजिज’ को समस्या छ, उनीहरूलाई काँचो गोलभेँडा खाँदा समस्या बढ्न सक्छ । खाली पेट वा धेरै मात्रामा गोलभेँडा खाँदा पेट पोल्ने सम्भावना रहन्छ । यस्ता मानिसहरूका लागि गोलभेँडालाई पकाएर, कम मात्रामा र खानासँगै खानु बढी सुरक्षित हुन्छ ।

कस्ता व्यक्तिले गोलभेँडा खानुहुँदैन वा कम मात्रामा खानुपर्छ ?

तल उल्लेखित समस्या भएकाहरूले गोलभेँडा खानुअघि ध्यान दिनुपर्छ ।

• जसलाई गम्भीर एसिडिटी, रिफ्लक्स डिजिज, पेट पोल्ने वा अल्सरको समस्या छ ।
• मिर्गौलामा पत्थरीको समस्या छ भने पनि गोलभेँडा धेरै कम खानुपर्छ, किनकि यसमा अक्सालेट हुन्छन् ।
• धेरै संवेदनशील पाचन प्रणाली भएका मानिसहरूमा गोलभेँडाले ग्यास बढाउन सक्छ ।
• यस्ता अवस्थामा गोलभेँडालाई पकाएर र कम मात्रामा खानु राम्रो हुन्छ ।