जलवायु संकटबारे गुटेरेसको चेतावनी, ‘संसारको छाना भत्किँदैछ’

संयुक्त राष्ट्रसंघ (यूएन) को ८१औँ महासभालाई आफ्नो अन्तिम सम्बोधन दिँदै महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले जलवायु संकटबारे गम्भीर र उच्च जोखिमयुक्त चेतावनी दिएका छन् । उनले यस संकटलाई आधुनिक युगको ‘सबैभन्दा गहिरो अन्तरपुस्ता शक्ति असन्तुलन’का रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् ।

तीन वर्षअघि आफ्नो हिमालय भ्रमणलाई स्मरण गर्दै गुटेरेसले नेपालका हिमनदीहरू तीव्र गतिमा पग्लिँदै जानुलाई त्यसबेला आफूले ‘संसारको छाना भत्किँदैछ’ भनेर चित्रण गरेको र अहिले यो बढ्दो विश्वव्यापी विपत्तिको स्पष्ट संकेत साबित भएको उल्लेख गरे ।

विश्वव्यापी तापमान वृद्धिलाई १.५ डिग्री सेल्सियसमा सीमित गर्ने लक्ष्य नाघ्ने अवस्था लगभग निश्चितप्रायः रहेको चेतावनी दिँदै महासचिवले जलवायु परिवर्तनका प्रभावहरू यसअघि अनुमान गरिएभन्दा छिटो देखिन थालेको, अझ कडा रूपमा असर गरिरहेको र अझ टाढासम्म फैलिरहेको बताए ।

‘प्रदूषकले क्षतिपूर्ति तिर्नुपर्छ’

गुटेरेसको सम्बोधनको मुख्य विषयमध्ये एक प्रमुख ऊर्जा कम्पनी तथा समूहहरूको कडा आलोचना र जीवाश्म इन्धनबाट हुने नाफा तथा जलवायु अनुकूलनका लागि उपलब्ध वित्तीय स्रोतबीच रहेको विशाल असमानता थियो ।

रुस–युक्रेन द्वन्द्व सुरु भएयताका भूराजनीतिक तथा आर्थिक परिवर्तनलाई औँल्याउँदै गुटेरेसले पाँच ठूला पश्चिमा तेल कम्पनीले झन्डै आधा खर्ब अमेरिकी डलर नाफा कमाएको उल्लेख गरे । यसको विपरीत, विकासोन्मुख देशहरूका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सार्वजनिक अनुकूलन वित्त पछिल्लो प्रतिवेदन वर्षमा ३४ अर्ब डलरमा सीमित रहेको उनले बताए ।

ऐतिहासिक समानता प्रस्तुत गर्दै राष्ट्रसंघका महासचिवले जीवाश्म इन्धन उद्योगका रणनीतिहरूलाई ‘बिग टोबाको’ अर्थात् सुर्तीजन्य उद्योगसँग तुलना गरे र सरकारहरूलाई निर्णायक कानुनी तथा नियामक कदम चाल्न आह्वान गरे । ‘जसले सबैभन्दा बढी प्रदूषण गरे र सबैभन्दा बढी नाफा कमाए, उनीहरूले आफूले पुर्याएको क्षति मर्मत गर्न अझ धेरै गर्नुपर्छ,’ गुटेरेसले भने, ‘प्रदूषकहरूले नै क्षतिपूर्ति तिर्नुपर्छ ।’

नवीकरणीय ऊर्जाको उदय र न्यायोचित रूपान्तरणको आह्वान

गम्भीर चेतावनीका बीच आशाको सम्भावना प्रस्तुत गर्दै गुटेरेसले स्वच्छ ऊर्जाको तीव्र विस्तारलाई यस शताब्दीको सबैभन्दा आशाजनक ऊर्जा रूपान्तरणका रूपमा प्रशंसा गरे । ‘घाम कसैको निजी सम्पत्ति होइन र हावालाई नाकाबन्दी गर्न सकिँदैन’ भन्दै उनले नवीकरणीय ऊर्जा विश्वव्यापी रूपमा नयाँ विद्युत् उत्पादनको सबैभन्दा सस्तो स्रोत र ऊर्जा सुरक्षाको सबैभन्दा व्यावहारिक मार्ग बनेको उल्लेख गरे ।

दिगो भविष्य सुरक्षित गर्न गुटेरेसले सबै सरकारलाई १.५ डिग्री सेल्सियसको सीमासँग अनुकूल हुने स्पष्ट समयसीमा र प्रभावित श्रमिक तथा समुदायका लागि बलियो सुरक्षासहितका राष्ट्रिय रूपान्तरण योजना अपनाउन आह्वान गरे । उनले विकसित राष्ट्रहरूलाई अनुकूलन वित्त तीन गुणासम्म बढाउन तथा ‘हानि तथा क्षति कोष’ विस्तार गरेर आफ्ना वित्तीय प्रतिबद्धता पूरा गर्न आग्रह गरे ।

हरित प्रविधिका लागि आवश्यक महत्त्वपूर्ण खनिजको उत्खननबारे आफ्नो भनाइ टुंग्याउँदै गुटेरेसले शोषणका ऐतिहासिक ढाँचा दोहोरिन नदिन चेतावनी दिए । उत्पादक देश तथा प्रभावित समुदायले आफ्ना स्रोतसाधनबाट सिर्जना हुने आर्थिक मूल्यको ठूलो हिस्सा आफूसँगै राख्न पाउनुपर्नेमा जोड दिँदै उनले भने, ‘अब थप लुटपाट बन्द हुनुपर्छ । अब थप शोषण हुनुहुँदैन ।’