शान्ति सम्झौताको प्रयास ओझेलमा परिरहेको समयमा रुसले युक्रेनमा आफ्नो हाइपरसोनिक ओरेसनिक मिसाइल प्रहार गरेको छ । यो आक्रमण पोल्याण्डसँगको युक्रेनी सीमाबाट केही माइल मात्र टाढा रहेको सहरमा भएको हो । केही विज्ञहरूका अनुसार मस्कोले युक्रेनका युरोपेली र पश्चिमी सहयोगीहरूलाई तर्साउन यो आक्रमण गरेको हो ।
रुसी सेनाले युक्रेनी ऊर्जा पूर्वाधार र कीएभ वरपरका ड्रोन उत्पादन केन्द्रहरूमा व्यापक आक्रमण गरिरहेको बेला यो हमला गरेको हो । रुसले यो आक्रमण डिसेम्बर २०२५ मा नोभगोरोडस्थित रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनको निवासमा भएको कथित युक्रेनी ड्रोन हमलाको जवाफ भएको बताएको छ । कीएभले भने पुटिनको निवासमा आक्रमण गरेको अस्वीकार गरेको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पनि त्यस्तो कुनै आक्रमण भएको दाबीलाई खारेज गरेका छन् ।
युक्रेनका अनुसार पछिल्लो आक्रमणमा कीएभमा चार जनाको मृत्यु भएको छ भने कम्तीमा २२ जना घाइते भएका छन् । मेयर एन्ड्री साडोभी र युक्रेनी वायुसेनाका अनुसार रुसले १३ हजार किलोमिटर प्रतिघण्टाको गतिमा यात्रा गर्ने एक अज्ञात ब्यालेस्टिक मिसाइलले लाभिभको महत्त्वपूर्ण पूर्वाधारमा पनि प्रहार गरेको छ । मिसाइलको यकिन प्रकार अझै निर्धारण भइरहेको छ ।
युक्रेनको कुन ठाउँमा भयो ओरेसनिक आक्रमण ?
रुसका अनुसार लाभिभमा भएको प्रहार ओरेसनिक मिसाइलबाट गरिएको थियो । पश्चिमी युक्रेनी सहर लाभिभ राजधानी किभबाट करिब ५५० किलोमिटर टाढा छ । लाभिभ पोल्याण्डको सीमा नजिकै पर्छ, जुन करिब ७० किलोमिटरको दूरीमा छ ।
ओरेसनिक के हो ?
ओरेसनिक एक मध्यम दूरीको ब्यालेस्टिक मिसाइल हो । ओरेसनिकको अर्थ रुसी भाषामा ‘हेजलको रूख’ हुन्छ । मिसाइलका बहुविध वारहेडहरू प्रकाशको धर्का जस्तै खस्छन्, जुन रूख जस्तै देखिन्छ । हाइपरसोनिक मिसाइलहरू कम्तीमा म्याक ५ (ध्वनिको गतिभन्दा पाँच गुणा बढी) को गतिमा यात्रा गर्छन् र उडानका क्रममा दिशा बदल्न सक्छन्, जसले गर्दा तिनलाई ट्र्याक गर्न र रोक्न गाह्रो हुन्छ । ओरेसनिक परमाणु क्षमता भएको हतियार पनि हो ।
यसको मतलब यो परमाणु वारहेड बोक्न सक्ने गरी डिजाइन गरिएको छ, यद्यपि सधैँ यसमा परमाणु हतियार नै हुन्छ भन्ने छैन । ओरेसनिकलाई मध्यम दूरीको मिसाइल मानिन्छ, जसको दायरा करिब १,००० देखि १,६०० किलोमिटर भएको अनुमान गरिएको छ । रुसले यसअघि नोभेम्बर २०२४ मा मात्र एकपटक ओरेसनिक प्रहार गरेको थियो । त्यतिबेला मस्कोले युक्रेनी सैन्य कारखानालाई निशाना बनाएको बताएको थियो ।
त्यो आक्रमण पूर्व डेमोक्र्याटिक राष्ट्रपति जो बाइडेन नेतृत्वको अमेरिकी सरकारले युक्रेनलाई रुसभित्र आक्रमण गर्न अमेरिकाले उपलब्ध गराएको ‘आर्मी ट्याक्टिकल मिसाइल सिस्टम’ प्रयोग गर्न अनुमति दिएको केही दिनपछि भएको थियो । सन् २०२४ मा पेन्टागनले ओरेसनिक मिसाइल २००८ मा विकास गरिएको ‘आरएस–२६ रुबेज’ अन्तरमहादेशीय ब्यालेस्टिक मिसाइल (आईसीबीएम) मा आधारित रहेको बताएको थियो ।
पुटिनले ध्वनिको गतिभन्दा १० गुणा बढी गति भएकाले ओरेसनिक मिसाइललाई रोक्न असम्भव रहेको र यसमा परम्परागत वारहेड जडान गर्दा पनि यसको विनाशकारी शक्ति परमाणु हतियारसँग तुलना गर्न सकिने दाबी गरेका छन् । ३० डिसेम्बर २०२५ मा, रुसले बेलारुसमा ओरेसनिक प्रणाली तैनाथ गर्यो, जसले भविष्यमा हुने सम्भावित द्वन्द्वमा युरोपलाई निशाना बनाउने मस्कोको क्षमतालाई बलियो बनाउन सक्छ ।
यो आक्रमण किन विशेष रूपमा महत्त्वपूर्ण थियो ?
रोयटर्स समाचार एजेन्सीले युक्रेनी स्रोतहरूलाई उद्धृत गर्दै जनाए अनुसार, नोभेम्बर २०२४ को आक्रमणका बेला ओरेसनिक मिसाइलहरूमा परीक्षणका लागि नक्कली वारहेडहरू जडान गरिएका थिए । त्यसैले, त्यतिबेला युक्रेनमा सीमित क्षति मात्र भएको थियो । यदि भर्खरैको आक्रमणमा मिसाइलहरूमा विस्फोटक पदार्थ जडान गरिएको थियो भने, यो रुसले युक्रेनमा ओरेसनिक मिसाइलहरूलाई तिनको पूर्ण गैर–परमाणु क्षमतामा प्रयोग गरेको पहिलो घटना हुनेछ ।
यो आक्रमण महत्त्वपूर्ण हुनुको अर्को कारण निशानाको स्थान हो । नोभेम्बर २०२४ मा मिसाइलहरूले ड्निप्रोमा प्रहार गरेका थिए, जुन पूर्वी–मध्य युक्रेनमा पर्छ र अन्य देशहरूसँगको सीमा नजिक छैन । तर यसपटक, मिसाइलहरूले नेटो सदस्य राष्ट्र पोल्याण्ड नजिकै प्रहार गरेका छन् । कीएभले युरोपेली युनियन र नेटो सीमा नजिकै यो हतियारको प्रयोगलाई युरोपेली सुरक्षाका लागि ‘गम्भीर खतरा’ भनेको छ ।
युक्रेनी विदेश मन्त्री एन्ड्री सिबिहाले सामाजिक सञ्जालमा लेखेका छन्, ‘ईयू र नेटो सीमा नजिकै यस्तो प्रहार युरोपेली महादेशको सुरक्षाका लागि गम्भीर खतरा र ट्रान्सएट्लान्टिक समुदायका लागि एक परीक्षा हो । हामी रुसका लापरवाह कार्यहरूको कडा जवाफको माग गर्दछौँ ।’
पेरिसस्थित मोन्टेन इन्स्टिच्युटका रुस विज्ञ सिरिल ब्रेटले एएफपी समाचार एजेन्सीलाई भने, ‘भ्लादिमिर पुटिनले यसलाई पश्चिमाहरूसँग संवाद गर्न प्रयोग गरिरहेका छन्, किनकि उनले यो मिसाइल बिना पनि उस्तै सैन्य प्रभाव हासिल गर्न सक्थे ।’ बेलायत सरकारकी प्रवक्ताले शुक्रबार भएको एक फोन वार्तामा बेलायत, फ्रान्स र जर्मनीका नेताहरूले रुसद्वारा मिसाइलको प्रयोगलाई ‘तनाव बढाउने र अस्वीकार्य’ भन्दै निन्दा गरेको बताइन् ।
यसले किन अर्थ राख्छ ?
युक्रेनमा युद्ध अन्त्य गर्ने उद्देश्यले भइरहेका शान्ति वार्ताहरू रोकिएको अवस्थामा पछिल्लो रुसी आक्रमण भएको हो । फेब्रुअरीमा यो युद्ध पाँचौँ वर्षमा प्रवेश गर्नेछ । पछिल्लो आक्रमणले युद्धविराम वार्ताहरूलाई कमजोर बनाउने जोखिम बढाएको छ, विशेष गरी जब दुबै पक्षहरू भूभाग जस्ता मुख्य मुद्दाहरूमा धेरै टाढा छन् ।
पर्यवेक्षक र विश्लेषकहरूका अनुसार भूभाग छोड्ने विषय मुख्य अवरोधको रूपमा रहेको छ । नोभेम्बर २०२५ मा सार्वजनिक गरिएको ट्रम्पको २८–बुँदे शान्ति योजनामा युक्रेनले युद्धका क्रममा रुसले कब्जा गरेको ठूलो भूभाग मात्र होइन, किभको नियन्त्रणमा रहेका केही क्षेत्रहरू पनि छोड्नुपर्ने उल्लेख थियो ।
जेलेन्स्कीले यो युक्रेनका लागि अस्वीकार्य रहेको पटक–पटक बताइसकेका छन् । धेरैजसो विश्लेषकहरू यस बिन्दुमा कुनै प्रगति भएको कुरामा शंका व्यक्त गर्छन् र भन्छन्, ‘लडाइँको पछिल्लो तीव्रताले वार्तामा पहिलेदेखि नै रहेका जटिलताहरूमा खासै थप असर पार्ने छैन ।’ ‘मलाई लाग्दैन कि अहिले बिग्रिनका लागि केही बाँकी छ,’ किंग्स् कलेज लन्डनकी विश्लेषक मारिना मिरोनले डिसेम्बर २०२५ मा अल जजीरालाई बताएकी थिइन् । उनले भनिन्, ‘युक्रेन र रुसबिचका मुख्य मुद्दाहरूमा असहमति भएकाले शान्ति प्रक्रिया राम्रोसँग अघि बढिरहेको छैन ।’
स्यान डिएगो स्टेट युनिभर्सिटीका राजनीति विज्ञानका प्राध्यापक मिखाइल एलेक्सेभले अल जजीरालाई भने कि मस्कोको उद्देश्य शान्ति वार्तालाई ‘अन्त्य वा विफल’ गर्नु होइन, बरु ‘मानवीय क्षतिको वास्ता नगरी युक्रेनलाई विश्वको नक्साबाट मेटाउने प्रयासमा जारी रुसी क्रूर आक्रमणलाई लुकाउन र सक्षम बनाउन वार्तालाई निरन्तरता दिनु हो ।’ उनले थपे, ‘युद्ध रुसले सुरु गरेको हो र यदि पुटिन चाहन्छन् भने पाँच मिनेटमा यसलाई अन्त्य गर्न सक्छन् । उनले मात्र यस वर्षको सुरुमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले राखेको निशर्त युद्धविराम प्रस्तावहरूमा सहमति जनाउनु पर्छ ।’
