इरान युद्ध र महत्वपूर्ण समुद्री मार्गबाट कच्चा तेलको ढुवानीमा आएको अवरोधका कारण अमेरिकामा पेट्रोलको मूल्य अहिलेसम्मकै उच्च स्तरमा पुगेको छ । महँगो इन्धनका कारण अमेरिकी परिवारको यात्रा योजना प्रभावित हुनुका साथै दैनिक खर्चमा समेत थप आर्थिक दबाब परेको छ ।
अमेरिकामा नियमित पेट्रोलको औसत मूल्य प्रति ग्यालोन चार दशमलव १४ अमेरिकी डलर पुगेको थियो । यो गत वर्षको तुलनामा झन्डै एक डलर बढी हो । यसअघि सन् २०१२ मा नियमित पेट्रोलको औसत मूल्य प्रति ग्यालोन तीन दशमलव ८२ अमेरिकी डलर पुगेको थियो । यस वर्षको मूल्यले उक्त कीर्तिमानसमेत तोडेको छ ।
यद्यपि, अमेरिकामा पेट्रोलको समग्र ऐतिहासिक उच्च मूल्य भने अझै कायम छ । सन् २०२२ को जुन महिनामा नियमित पेट्रोलको राष्ट्रिय औसत मूल्य प्रति ग्यालोन पाँच दशमलव ०२ अमेरिकी डलर पुगेको थियो । अहिलेको मूल्य त्यो स्तरभन्दा कम भए पनि पछिल्लो वृद्धिले उपभोक्तामाथि ठूलो आर्थिक दबाब सिर्जना गरेको छ ।
परिवारको यात्रा योजना प्रभावित
पेट्रोलको मूल्य अत्यधिक बढेपछि लामो दूरीको यात्रा गर्ने अमेरिकी परिवारको संख्या तथा यात्राको अवधि घट्न थालेको छ । पेन्सिलभेनियाकी निकोल कोलिन्सले साथीहरूलाई भेट्न दक्षिण क्यारोलिना जाने योजना बनाएकी थिइन् । तर गाडी चलाउँदा लाग्ने खर्च बढेकाले उहाँको परिवारले गर्मीयामभरि सामान्यतया गर्नेभन्दा निकै कम यात्रा गरेको बताएकी छन् ।
कोलिन्सका अनुसार अहिले पेट्रोलको मूल्य निकै उच्च छ । परिवारमा सानो बच्चा भएकाले बच्चाको आवश्यकतामा पनि खर्च गर्नुपर्ने भएकाले बढेको इन्धन खर्चले परिवारको बजेटमा थप दबाब सिर्जना गरेको छ । डेलावेयर राज्यको क्लेमन्टस्थित एउटा पेट्रोल पम्पमा नियमित पेट्रोलको मूल्य प्रति ग्यालोन चार दशमलव १९९ अमेरिकी डलर रहेको थियो ।
इरानमाथिको आक्रमणपछि बढ्यो मूल्य
अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरीमा इरानमाथि आक्रमण गरेपछि पेट्रोलको मूल्य तीव्र रूपमा बढेको समाचारमा उल्लेख छ । त्यसपछि मूल्यमा केही उतारचढाव भए पनि पेट्रोलको मूल्य पुरानै स्तरमा फर्कन सकेको छैन । यसको मुख्य कारण विश्वको महत्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्गमध्ये एक हर्मुज जलडमरूमध्यमा कच्चा तेलको आवतजावतमा आएको ठूलो गिरावट हो ।
इरानले उक्त जलमार्ग पुनः खोल्न अस्वीकार गरेको अवस्थामा तेलको अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्तिमा थप अवरोध आउन सक्ने चिन्ता बढेको छ । विश्व बजारमा ठूलो परिमाणमा तेल आपूर्ति हुने भएकाले हर्मुज जलडमरूमध्यमा हुने कुनै पनि अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा तत्काल प्रभाव पार्न सक्छ ।
हर्मुज जलडमरूमध्य किन महत्वपूर्ण छ ?
हर्मुज जलडमरूमध्य मध्यपूर्वबाट विश्वका विभिन्न भागतर्फ कच्चा तेल तथा अन्य ऊर्जा सामग्री ढुवानी गर्ने अत्यन्त महत्वपूर्ण समुद्री मार्ग हो । यस क्षेत्रमा युद्ध वा सुरक्षा जोखिम बढ्दा जहाज सञ्चालनमा कठिनाइ उत्पन्न हुन सक्छ । तेल ढुवानीमा ढिलाइ वा अवरोध आएमा विश्व बजारमा उपलब्ध तेलको मात्रा घट्ने आशंका हुन्छ ।
आपूर्ति घट्ने र माग यथावत् रहने अवस्थामा कच्चा तेलको मूल्य बढ्न सक्छ । कच्चा तेल महँगिएपछि त्यसबाट उत्पादन हुने पेट्रोल र डिजेलको मूल्यमा समेत वृद्धि हुन सक्छ । ऊर्जा वित्तसम्बन्धी विज्ञ टम सेङका अनुसार अहिले देखिएको पेट्रोलको मूल्य वृद्धिलाई मुख्यतः इरान युद्ध र हर्मुज जलडमरूमध्यको अवस्थासँग जोडेर हेर्न सकिन्छ ।
अमेरिकी सरकारबाट तत्काल राहतको स्पष्ट समय छैन
अमेरिकाका ऊर्जा सचिव क्रिस राइटले पेट्रोलको मूल्य घटाउन सरकारले सम्भव भएसम्मका उपाय गरिरहेको बताएका छन् । तर चालकहरूले पेट्रोल पम्पमा कहिलेसम्म राहत पाउनेछन् भन्ने विषयमा उनले स्पष्ट समयसीमा दिएका छैनन् ।
उनले गत वर्षको तुलनामा अहिले पेट्रोलको मूल्य उच्च रहेको स्वीकार गरेका छन् । सरकारले पेट्रोलको मूल्य घटाउने प्रयास गरिरहेको बताए पनि अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा युद्धको प्रभाव कायम रहेसम्म मूल्य नियन्त्रण गर्न कठिन हुन सक्ने देखिन्छ ।
पेट्रोल महँगिँदा अन्य वस्तुको मूल्यमा पनि असर
इन्धनको मूल्यमा भएको वृद्धि प्रत्यक्ष रूपमा गाडी चलाउने मानिसलाई मात्र प्रभावित गर्दैन । पेट्रोल तथा डिजेलको मूल्य बढ्दा सामान ढुवानीको लागत पनि बढ्न सक्छ । अमेरिकाका विभिन्न राज्यमा उत्पादन भएका खाद्यान्न, औद्योगिक सामग्री तथा उपभोग्य वस्तु देशका विभिन्न भागमा पुर्याउन ठूलो संख्यामा मालवाहक सवारीसाधन प्रयोग हुन्छन् ।
ती सवारीसाधन सञ्चालन गर्न इन्धन आवश्यक पर्ने भएकाले इन्धनको मूल्य बढ्दा ढुवानी खर्च बढ्न सक्छ । ढुवानी खर्च बढेपछि त्यसको केही भार उपभोक्तासम्म पुग्न सक्छ । यसले समग्र महँगीमा थप दबाब सिर्जना गर्ने सम्भावना हुन्छ ।
अमेरिकी उपभोक्तामाथि बढ्दो दबाब
अहिलेको पेट्रोल मूल्य सन् २०२२ मा कायम भएको अमेरिकाको सर्वकालीन उच्च मूल्यभन्दा कम भए पनि पछिल्लो वृद्धिले अमेरिकी उपभोक्तामाथि परेको आर्थिक दबाब स्पष्ट देखाएको छ । युद्धका कारण अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा उत्पन्न अस्थिरता अमेरिकी नागरिकको दैनिक जीवनसम्म पुगेको छ ।
गाडीमा पेट्रोल भर्ने खर्चदेखि लामो दूरीको यात्रा, सामान ढुवानी र पारिवारिक बजेटसम्म यसको प्रभाव देखिन थालेको छ । इरान युद्ध र हर्मुज जलडमरूमध्यमा तेल ढुवानीमा आएको अवरोध तत्काल समाधान नभए अमेरिकी उपभोक्ताले आगामी दिनमा पनि उच्च इन्धन मूल्यको सामना गर्नुपर्ने सम्भावना रहेको छ ।
